رسیدن به آسمایی :03.2008 .26؛ تاریخ نشر در آسمایی :03.2008 .27
زنده گی نامهء کوتاه شادروان سید قاسم رشتیا
به مناسبت دهمین سال وفات آن مرحوم
شادروان سید قاسم رشتیا فرزند سید حبیب خان در ۱۲۹۴ خورشیدی در کابل چشم به جهان کشود. پس از اخذ بکلوریا در لیسهء استقلال ، در سال ۱۳۱٠ خورشیدی در شعبهء روابط خارجی وزارت مخابرات به کار آغاز کرد. پس از مدتی در بخش مدیریت عمومی پست و تلگراف مترجم زبان فرانسه یی شد. در سال ۱۳۱۲ خورشیدی به حیث مترجم انجمن ادبی کابل به کار آغاز کرد و در سال ۱۳۱۳ خورشیدی به عضویت انجمن ادبی کابل رسید و به حیث ادیتور مجلهء کابل و سالنامهء کابل ایفای وظیفه نمود.
سید قاسم رشتیا در سال ۱۳۱۶ خورشیدی به حیث مدیر نشرات پشتو تولنه تقرر یافت. در سال ۱۳۱۷ خورشیدی به معاونیت پشتو تولنه رسید. در سال ۱۳۱۸ خورشیدی که ریاست مستقل مطبوعات بنیاد گذاشته شد، سید قاسم رشتیا به حیث مدیر نشرات رادیو کابل تعیین گردید. در سال ۱۳۲۳ خورشیدی زمانی که استاد صلاح الدین سلجوقی رییس مستقل مطبوعات تعیین شد، سید قاسم رشتیا در مقام معاونیت این ریاست توظیف گردید.
سید قاسم رشتیا در میان سالیان 1946-1960 در یک سلسله فعالیت های مهم اجتماعی و خیریه سهم ایفا نمود که در این میان از تأسیس سره میاشت ، موسسهء خیریهء نسوان ، مرستون و زیژنتون می ـولن یادآوری نمود. وی از سال 1954 تا 1956 مضمون تاریخ افغانستان را در لیسهء استقلال تدریس می نمود. سید قاسم رشتیا در سالیان 1957-1958 در کورس دیپلماسی وزارت امور خارجه و نیز در فاکولتهء حقوق پوهنتون کابل به حیث استاد حقوق به تدریس مصروف بود. سید قاسم رشتیا در دههء پنجاه مدتی در تأمین ارتباط حکومت افغانستان با موسسات سازمان ملل در کابل نقش داشت. وی دوبار هم به حیث عضو هیأت نماینده گی افغانستان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد اشتراک داشته است. وی عضو هیأت افغانی در کنفرانس کشورهای غیر منسلک در باندونگ، بلگراد و قاهره بود. سید قاسم رشتیا به حیث عضو هیات همراه ، شاه افغانستان را در سفرهای رسمی به مصر و یوگوسلاوی ( 1960) ، ایالات متحدهء امریکا( 1963) ، و اتحاد شوروی (1965) همراهی نمود.
او به خاطر کار ها و فعالیتهای وظیفه یی و فرهنگی خویش مدال ها و نشان های آتی را دریافت داشته است:
- نشان ستور معارف
- مدال رشتین برای کار های اجتماعی
- مدال ادبی خوشالخان ختک به خاطر تألیف کتاب تاریخ افغانستان در قرن نزدهم
سید قاسم رشتیا چند سالی هم سفیر افغانستان در کشورهای چکوسلواکیا، مصر و جاپان بود و از این کشورها مدال ها و نشان هایی کسب کرده است.
گفتنی است که سید قاسم رشتیا از جوانی با محمد ظاهرشاه محشور شد و سپس به یکی از مشاوران و معتمدان نزدیک شاه مبدل گردید. سید قاسم رشتیا به حیث عضو حکومت- وزیر اطلاعات و کلتور و وزیر مالیه- و نیز نایب رییس کمیسیون تدوین قانون اساسی نقش مهمی در دههء قانون اساسی ایفا کرد.
شادروان رشتیا کار نویسنده گی را از همان آوان جوانی آغاز کرد. شمار زیادی از آثار وی در نشریات مختلف از جمله در مجله آریانا، مجلهء کابل و روزنامه های اصلاح و انیس، به نشر رسیده اند. وی مدتی هم سر مقاله های روزنامه انیس که زیر عنوان "دورنمای سیاست" منتشر می شد، می نوشت و امّا با نام مستعار منتشر می ساخت.وی پس کودتای هفت ثور ۱۳۵۷ از وطن خارج شد و در ژنیو در سویس مقیم گردید و تا پایان عمر در همان جا بماند. وی یکی از بارزترین نمونه های شخصیت های میانه رو هوادار پیشرفت، ترقی و دموکراسی به شیوهء قابل هضم و مورد پذیرش مردم بود. همچنان وی به همبسته گی و اتحاد ملی سخت وفادار بود و به رغم تلاش های محافل معیین حاضر نشد از این باور و مشی عدول کرده و آن را با تفکر و عمل فرقه گرایانه تعویض نماید. از سید قاسم رشتیا شمار زیاد مقالات در مطبوعات مهاجرتی به نشر رسیده اند وی همچنان در سیمینارها و کنفرانس های متعدد اشتراک کرد.
سید قاسم رشتیا در 26 مارچ سال 1998 در سویس به حق پیوست و همانجا به خاک سپرده شد و تا هنوز هم آرزومندی اش برای آرمیدن در خاک وطن تحقق نیافته است- روانش شاد باد.
***
آثار و تألیفات شادروان سید قاسم رشتیا:
1) آثار گریکوبودیک گندهارا. ترجمه از آثار ژوزوف هاکن، کابل، ۱۳۱٦ خورشیدی
2) سه یار وفادار. ترجمه از آثار کوپرن. کابل، ۱۳۱۷ خورشیدی
3) مولان روژ یا عشق مخفی. ترجمه از آثار اورکزی لابون. کابل،4) درامه یی به نام سلیم
5) افغانستان در قرن نوزدهم. کابل، ۱۳۴٦ خورشیدی
6) سید جمال الدین افغانی و افغانستان. کابل، ۱۳۵۵ خورشیدی
7) نادر خان چه گونه به سلطنت رسید
8) خاطرات سیاسی سید قاسم رشتیا؛ از سالهای ۱۳۱۱ - 1371 خورشیدی.9) تراژدی افغانستان- بهای آزادی ( به زبان انگلیسی)
10) میان دو اهریمن ( به زبان انگلیسی)